Odpowiedz na tytulowe pytanie zalezec bedzie od tego jakie zmiany, czego dotyczace, gdzie przeprowadzone oraz kto i w jaki sposob oceni ich rezultat. W specyficznej na dzis sytuacji szkolnictwa wyzszego w Polsce odpowiedz, wg "Zalozen" Resortu, brzmi: tak! Dlaczego? Poniewaz wstepnie zalozono, ze warunki zewnetrzne w otoczeniu uprzywilejowanego i malo konkurencyjnego srodowiska nie beda sie zmienialy zbyt szybko? Ktos sie zaraz zapyta o co tu chodzi i dlaczego sa podane okreslenia typu:"uprzywilejowanego" i "malo konkurencyjnego srodowiska"? Wytlumaczenie jest proste, aczkolwiek sklada sie na nie wielu watkow.
Po pierwsze, publiczny sektor szkolnictwa wyzszego w Polsce utrzymuja wszyscy obywatele, a w pewnym wymiarze, korzysta z jego uslug juz mniej (42% ogolu studentow!). Po drugie, Polska nalezy do grupy krajow Unii Europejskiej majacych najwiecej najnizej notowanych w rankingu swiatowym szkol wyzszych w stosunku do ilosci swoich obywateli, poziom jakosci ksztalcenia budzi wiele zastrzezen oraz wystepuje wciaz powszechny brak programow edukacyjnych posiadajacych uznana miedzynarodowa akredytacje (PKA jest czlonkiem ENQA tylko od niedawna). Po trzecie, daje sie zauwazyc niski poziom prac naukowo-badawczych, innowacyjnosci, a takze zastraszajaco maly stopien wdrozen. W Polsce powstalo juz wiele parkow technologicznych/klastrow lecz dopiero sie one rozkrecaja. Po czwarte, uczelnie polskie sa malo atrakcyjne dla obcokrajowcow jako miejsce do studiowania i pracy. W koncu, ktos przyjal, czesciowo sluszne zalozenie, ze poziom konkurencyjnosci osrodkow naukowo-badawczych i gospodarki za granica nie bedzie sie zmienial (na wyzszy) tak szybko jak krajowego sektora (porownaj tutaj).
Po pierwsze, publiczny sektor szkolnictwa wyzszego w Polsce utrzymuja wszyscy obywatele, a w pewnym wymiarze, korzysta z jego uslug juz mniej (42% ogolu studentow!). Po drugie, Polska nalezy do grupy krajow Unii Europejskiej majacych najwiecej najnizej notowanych w rankingu swiatowym szkol wyzszych w stosunku do ilosci swoich obywateli, poziom jakosci ksztalcenia budzi wiele zastrzezen oraz wystepuje wciaz powszechny brak programow edukacyjnych posiadajacych uznana miedzynarodowa akredytacje (PKA jest czlonkiem ENQA tylko od niedawna). Po trzecie, daje sie zauwazyc niski poziom prac naukowo-badawczych, innowacyjnosci, a takze zastraszajaco maly stopien wdrozen. W Polsce powstalo juz wiele parkow technologicznych/klastrow lecz dopiero sie one rozkrecaja. Po czwarte, uczelnie polskie sa malo atrakcyjne dla obcokrajowcow jako miejsce do studiowania i pracy. W koncu, ktos przyjal, czesciowo sluszne zalozenie, ze poziom konkurencyjnosci osrodkow naukowo-badawczych i gospodarki za granica nie bedzie sie zmienial (na wyzszy) tak szybko jak krajowego sektora (porownaj tutaj).
Po wstepnej analizie calosci materialu "Zalozen" mozna dojsc do przekonania, ze zawarte propozycje rozwiazan to jest wszystko, na co Kraj stac, i co mozna oraz nalezy obecnie zrealizowac? Jesli faktycznie taka jest sytuacja, a mamy tu na wzgledzie uzasadnione przeswiadczenie, ze wlasciwie zostaly wybrane i przeanalizowane kluczowe dane diagnostyczne uzyte w stworzeniu wstepnie przekonsultowanego materialu "Zalozen", a pojawiajace sie ostanio tonujace opinie czy tez sygnaly warunkowej zgody plynace od rektorskiej reprezentacji srodowiska akademickiego (KRASP)-na to tez wskazuja, to mozna sklonic sie do przyjecia stanowiska, ze zaproponowane reformy powinno sie zaczac wprowadzac stopniowo w zycie. Od czegos ewolucje nalezy zaczac? Moze to byc zarowno zmiana warunkow funkcjonowania elementow istniejacego systemu szkolnictwa jak i postawienie przed samym srodowiskiem akademickim nowych wyzwan oraz wymagan?
Nie powiem, propozycje Resortu wnosza do obecnego systemu wiele nowych elementow, a w paru przypadkach -jak alternatywny konkursowy wybor rektora, uproszczony sposob dochodzenia do stopnia dr. hab, zatrudnianie naukowcow z zagranicy na stanowisko profesora nadzwyczajnego bez posiadania habilitacj oraz przymiarka do opracowania systemu wylaniania i wspierania markowych uniwersytetow badawczych- sa to naprawde korzystne ewentualnosci badz tez trafione rozwiazania. Niestety, minusem w/w materialu jest brak przedstawienia modelowego dla realizacj rozwiazan docelowych, podania istotnych szczegolow gwarantujacych przejrzystosc, zasadnosc wyboru, sposob oceny, zasady kwalifikacji, itp. Niemniej, zalozony proces ewolucji odnosi sie prawie do kazdego podmiotu opisanego w obecnej Ustawie z 2005r. Nikt wazny nie zostal pominiety: od studenta, poprzez doktora habilitowanego, do profesora belwederskiego, lacznie z jednostkami organizacyjnymi w ktorych oni dzialaja lub ich wspieraja...
Majac w reku propozycje koniecznych zmian, jak zwykle w takiej sytuacji pojawic sie moga watpliwosci i obawy zwiazane z odbiorem, zrozumieniem i stopniem zaangazowania sie, a wrecz poparcia zaproponowanych zmian przez wszystkie odlamy srodowiska akademickiego-od studentow do profesorow! Przeciez to nie tylko sprawa checi w dostrzezeniu koniecznosci dokonania pewnych zmian. To przede wszystkim sprawa mentalnosci oraz zrozumienia misji i autonomii uniwersyteckiej na dzis?!
Czy nie nalezy tu postawic sobie sprawdzajacego "pytania jak rzeka": Na czym mozna oprzec gwarancje, ze w rezultacie zaproponowanch ewolucyjnych zmian misja uniwersytetu nie bedzie ulegac dalszemu wypaczaniu, warunki i efekty studiowania oraz pracy sie poprawia, osiagniecia szkol wyzszych stana sie faktycznie motorem rozwoju danego regionu kraju, a opuszczajacy je absolwenci bez problemow znajda prace w swoim zawodzie?
Chodzi mi o faktyczna konkurencyjnosc szkoly wyzszej, przejrzystosc w jej dzialaniu, merytoryczna i adekwatna do potrzeb ocene jakosci ksztalcenia i poziomu badan, efektywne zarzadzanie, wlasciwa polityke finansowa oraz kadrowa, a takze umiejetnosc stworzenia i realizacji strategii rozwoju na codzien? Czy faktycznie wymusi sie postep w/w obszarach stosujac tylko te, zaproponowane w Zalozeniach, srodki z zewnatrz ? Kto to wszystko bedzie tam w terenie profesjonalnie realizowac, odpowiadac za to, sprawnie monitorowac, i dlaczego tylko on, a nie kto inny, czy tez inni? Ustawa tego nie zapewnia, i ta nowa tez najprawdopodobniej nie bedzie...Dluga droga przed nami. Niemniej pojawia sie sporo plusow: zainteresowane strony siadaja do stolu i dyskutuja-prezentujac rzeczowe poglady! Pomimo to, wciaz daje sie zauwazyc brak wypracowanych wspolnych ustalen, mechanizmow i procedur odnosnie dzialania w danej sytuacji nie majac tez jeszcze w reku nowoczesnych metod zarzadzania sama uczelnia. Zagadnienia takie jak: programy ksztalcenia, planowanie i strategia rozwoju, restrukturalizacja, wdrazanie jakichkolwiek reform lub koniecznych zmian oraz ewentualna ich korekta, nie sa jeszcze powszechnie omawiane i tworzone w krajowych uczelniach z udzialem fachowcow i przedstawicieli lokalnego srodowiska (konwent; AGH lub PW). Przeciez chodzi tu o sprawne przeprowadzenie wlasciwych zmian i... postep! Zauwazmy, ze postawa oraz podejscie typu: "hulaj duszo, piekla nie ma!" i "autonomia, ale bez odpowiedzialnosci", nie ulatwia tego zadania.
